نامگذاري فولادها بر اساس استاندارد DIN

  • نویسنده: حامیران
  • تاریخ و ساعت: 1396/05/01 - 15:31

سیستم نامگذاری فولادها بر اساس استاندارد DIN

فولادهای غیر آلیاژی

فولادهای غیر آلیاژی، فولاد هایی هستند که یكسری عناصر خاصی دارند كه اندازه آنها از اندازه های اعلام شده زیر هیچوقت بالاتر نمی رود.  این عناصر همراه از طریق ذوب مواد اولیه وارد فولاد می شوند.

P<0.09%

S<0.06%

Ti<0.1%

Si<0.5%

Mn<0.8%

Al<0.1%

 

 

این فولاد های غیر آلیاژی کلا به دو قسمت تقسیم می شوند، این تقسیم بندی بر این اساس است که آیا برای این فولاد عملیات حرارتی در نظر گرفته شده است یا نه، انجام می شود.

دسته اول: فولاد های انبوه كه با علامت St نشان داده می شود، كه بعد از آن عددی دو رقمی می آید كه حداقل استحكام كششی را نشان می دهد. طبق این استاندارد برخی اوقات نحوه تولید و همچنین موارد خاص توسط حروفی كه در ابتدای St آورده می شوند. این دسته برای عملیات حرارتی در نظر گرفته نشده اند.

دسته دوم: فولاد های مرغوب هستند كه از این فولادها برای عملیات حرارتی در نظر استفاده می شود. مشخصه این فولادها حرف C است، كه بعد از حرف C درصد متوسط كربن به صورت صد برابر ارائه شده است.

برای جدا سازی فولاد های غیر آلیاژی و مشخص نمودن ویژگی خاصی در آنها، بعد از علامت C حروف زیر با معانی معینی می آید:

f: فولاد سخت كاری شده شعله ای یا القایی، مثلاً Cf53

k: فولاد نجیب با مقدار پائین فسفر و گوگرد، مثلاً Ck15

m:  فولاد نجیب با محدوده معینی  از گوگرد- نه فقط حد مجاز بالا- ، مثلاً Cm35

q: فولاد كربوره و بهسازی جهت كله زنی، Heading، سرد، مثلاً Cq35

گاهی اوقات بعد از عدد مشخصه مقدار كربن، حرف مشخصه زیر نیز می آید:

W: كیفیت فولاد ابزار، مثلاً C110W

W1: فولاد ابزار با كیفیت درجه اول، مثلاً C80W1

W2: فولاد ابزار با كیفیت درجه دوم، مثلاً C80W2

به عنوان مثال:

شماره استاندارد

علامت DIN

C%

Si%

Mn%

P%<

S%<

1.0601

C60

0.57-0.65

<0.4

0.6-0.9

0.045

0.045

1.1221

CK60

0.57-0.65

<0.4

0.6-0.9

0.035

0.030

 

 

در استاندارد آلمانی از حروف زیر جهت مشخص نمودن روش تولید استفاده می شود:

B: فولاد بسمر

E: فولاد الكتریكی

M: فولاد زیمنس

R: فولاد آرام

T: فولاد توماس

U: فولاد نا آرام

گاهی اوقات بعد از تركیب شیمیایی نوع عملیات انجام گرفته بر روی فولاد نیز در استاندارد DIN بیان می شود.  به عنوان مثال اگر بر روی فولاد عملیات حرارتی های زیر انجام شده باشد از حروف اختصاری زیر استفاده می شود:

V: برای فولاد عملیات حرارتی شده

N: برای فولاد نرماله شده

H: برای فولاد سخت شده

K: برای فولاد تغییر شكل سرد شده

پس به طور خلاصه می توان گفت ابتدا روش تولید، سپس آنالیز شیمیایی و بالاخره بعد از آن نوبت به نوع عملیات حرارتی انجام گرفته می رسد.

به عنوان مثال C35V70 فولادی است با 0.35% C كه عملیات حرارتی شده و استحكام كششی آن 700MPa می باشد.

 فولادهای آلیاژی:

نامگذاری فولادهای آلیاژی تنها براساس ترکیب شیمیایی آنها می باشد. این روش، مشخصه دقیق فولاد را بیان می كند.  علاوه براین، این روش، نامگذاری دقیق فولاد را در حالت بلوك خام ریخته گری را امكان پذیر می كند.  البته نمی توان به نوع فرآیند و  عملیات حرارتی كه روی آن انجام می شود و یا خواص استحكامی آن پی برد.

 

 

نامگذاری كامل یك فولاد آلیاژی به ترتیب زیر است:

-         حروف شناسایی نوع ذوب ریزی

-         حروف شناسایی خواصی كه مشروط به فرآیند ذوب ریزی و عمل آوری آن است

-         عدد مشخصه كربن

-         علامت شیمیایی عناصر آلیاژی

-         عدد مشخصه افزوده های آلیاژی

-         رقم مشخصه محدوده های تضمینی

-         حروف مشخصه وضعیت عملیات حرارتی

-         عدد مشخصه استحكام كششی تضمینی و یا سایر خواص تعیین كننده

 

عدد مشخصه كربن:

صد برابر مقدار كربن به عنوان عدد مشخصه كربن مطرح می شود، جهت تمایز ماركهای خیلی مشابه، درصورت نیاز مقدار آن به اندازه 1 واحد كم و یا زیاد نشان داده می شود.  در فولاد های آلیاژی به منظور خیلی كوتاه شدن، از علامت C صرفنظر می شود.  این علامت فقط در فولادهای غیر آلیاژی قبل از عدد مشخصه C قرار می گیرد.  عدد مشخصه C همواره اول قرار می گیرد.

علامت شیمیایی عناصر آلیاژی:

برای مشخص نمودن اجزاء آلیاژی، اصولاً علائم شیمیایی به كار می رود.  این علائم به ترتیب مقدار، بلافاصله بعد از عدد مشخص كننده كربن قرار می گیرند،  در صورت یكسان بودن درصد، علائم به صورت الفبایی مرتب می شوند.  بعد از این گروه علائم، اعداد مشخص كننده درصد عناصر آلیاژی به ترتیب علائم قرار می گیرند، در حقیقت گروه اعداد در كنار هم می آیند. به عنوان یك قاعده می توان گفت كه عناصر آلیاژی ای برای نامگذاری انتخاب می شوند كه برای تمایز فولاد از سایر فولادهای مشابه لازم است.

اعداد مشخصه افزوده های آلیاژی و ضرایب آنها

مفهوم و هدف از استفاده از ضرایب، كوچكتر كردن اعداد مشخصه تا حد ممكن می باشد( همچنین بدون اعشار).  بدین ترتیب هر فولاد را می توان بسته به نوع و مقدار آلیاژ آن مرتب كرد.

فولاد های كم آلیاژ

در این فولادها درصد عناصر آلیاژی كمتر از 5% وزنی می باشد، در اینجا استاندارد DIN به این صورت است كه به جای حروف C و یا St كه در فولادهای غیر آلیاژی كاربرد داشت از عددی كه صد برابر مقدار متوسط كربن را به درصد مشخص می كند استفاده می شود، سپس از علامت عناصر آلیاژی به ترتیب زیاد بودن آن عنصر استفاده می شود و همچنین ضرایب معینی برای نمو دادن درصد عناصر آلیاژی انتخاب می گردد.  به صورتی كه این ضرائب در مقدار درصد متوسط آن عنصر آلیاژی ضرب می شود.  بدین معنی كه بایستی عدد ذكر شده در نام آلیاژ را بر این ضرایب تقسیم نمود تا درصد عنصر مورد نظر در آلیاژ بدست آید.

این ضرایب برای عناصر مختلف به صورت زیر هستند:

ضریب

عناصر آلیاژی

4

W, Si, Ni, Mn, Cr, Co

10

Ti, Mo, Al, V, Cu

100

N, C, S, P

 

به عنوان مثال: 15Cr3 فولاد كم آلیاژی می باشد كه مقدار متوسط كربن آن 15/0% بوده و ضمناً عنصر آلیاژی آن كرم حدود 75/0% می باشد.  فولاد E36CrNiMo4V فولادی است كه روش تولید آن با استفاده از كوره ذوب الكتریكی بوده و تحت عملیات حرارتی قرار گرفته است و همچنین درصد كربن آن 36/0% و كرم آن 1% و مقادیری نیكل و مولیبدن دارد.

فولادهای پر آلیاژ

اندازه درصد عناصر آلیاژی در آنها بیش از 5% می باشد.  برای نامگذاری این آلیاژها ابتدا از حرف X استفاده می شود و سپس درصد وزنی كربن را می آوریم و بعد از آن مانند فولادهای كم آلیاژ حرف اختصاری عناصر آلیاژی را به ترتیب از زیاد تا كم در فولاد می آوریم، با این تفاوت كه در اینجا كربن ضریب 100 و عناصر آلیاژی دیگر ضریب 1 را دارند.  مانند X20CrMo13

 

- حذف حرف مشخصه X

اگر عدد مشخصه مقدار كربن به دلیل عدم اهمیت حذف شود، به منظور كوتاه شدن مشخصه فولاد از نوشتن علامت X نیز صرفنظر می شود. مانند: NiCr20TiAl

 سیستم نامگذاری فولاد های ریخته گری

برای نامگذاری فولادهای ریختگی، چدنها خاكستری و چدن های چكش خوار با علامت ریختگی G شروع می کنیم، سپس بعد از علامت خط تیره (-) مشخصه فولاد ذكر می شود. مانند: G-X7CrNiNb18 9 (C:0.07, Cr: 18, Ni: 9%, Nb)

علامت اختصاری فولادهای تند بر

علامت اختصاری فولادهای تندبر به این شکل تشكیل می شود كه بعد از علامتS  فولادهای تند بر(S= Schnellarbeitsstahl) اعدادی نوشته می شود كه به ترتیب مقادیر عناصر آلیاژی تنگستن، مولیبدن، وانادیم و كبالت را بیان می كند، مثلاً فولاد S 6-5-2-5.  اگر فولادی كبالت نداشته باشد چهارمین عدد حذف می شود. 

 علامت اختصاری فولادهای تند بر

علامت اختصاری فولادهای تندبر بدین ترتیب تشكیل می شود كه بعد از علامت S فولادهای تند بر (S= Schnellarbeitsstahl) اعدادی نوشته می شود كه به ترتیب مقادیر عناصر آلیاژی تنگستن، مولیبدن، وانادیم و كبالت را بیان می كند، مثلاً فولاد S 6-5-2-5.  اگر فولادی كبالت نداشته باشد چهارمین عدد حذف می شود.

 

کلمات کلیدی

به کانال رسمی حامیران در تلگرام بپیوندید