انتقال پیوسته مواد میان انبار، تجهیزات فرآوری و محل تخلیه، بخشی از کار روزانه بسیاری از واحدهای صنعتی است. انتخاب دستگاه مناسب برای این مسیر، به نوع محموله بستگی دارد؛ تجهیزی که برای جابه‌جایی کارتن استفاده می‌شود، الزاماً برای حمل شن یا غلات مناسب نیست.
نوار نقاله ناودانی یکی از گزینه‌های انتقال مواد فله است. برای شناخت این دستگاه، باید شکل سطح حمل را از ساختار شاسی آن جدا کنیم؛ دو موضوعی که گاهی به‌دلیل شباهت نام، با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند.
نوار نقاله ناودانی چیست؟
نوار نقاله ناودانی‌شکل یا Troughed Belt Conveyor، نوعی کانوایر تسمه‌ای است که در بخش حمل بار، کناره‌های تسمه روی رولیک‌های مایل قرار می‌گیرند و بالاتر از قسمت مرکزی می‌ایستند. این سطح مقعر، به نگه‌داشتن جریان مواد فله و کاهش ریزش جانبی کمک می‌کند.
منظور از «ناودانی» در این نام، شکل عرضی تسمه هنگام کار است. در مقابل، شاسی ناودانی به سازه‌ای گفته می‌شود که در ساخت آن از مقطع فولادی ناودانی استفاده شده است. نوع شاسی، به‌تنهایی شکل سطح حمل را مشخص نمی‌کند. برای بررسی مشخصات و نرخ مقاطع مورد استفاده در ساخت شاسی نیز می‌توانید به صفحه قیمت ناودانی مراجعه کنید.
نحوه عملکرد نوار نقاله ناودانی‌شکل
تسمه به‌صورت یک حلقه پیوسته روی درام‌ها حرکت می‌کند. مجموعه محرک، نیروی لازم را به درام محرک می‌رساند و مواد از محل بارگیری روی تسمه قرار می‌گیرند. سپس محموله تا نقطه تخلیه پیش می‌رود.
پس از تخلیه، تسمه از مسیر برگشت به ابتدای دستگاه بازمی‌گردد. در نزدیکی درام‌ها، ناحیه گذار در نظر گرفته می‌شود تا تغییر شکل عرضی تسمه به‌تدریج انجام شود.
در آرایش متداول سه‌رولیکی، یک رولیک مرکزی و دو رولیک جانبی وجود دارند. زاویه رولیک‌های کناری باید با تسمه و شرایط حمل هماهنگ باشد.
اجزای اصلی نوار نقاله ناودانی
اجزای دستگاه، از بخش در تماس با محموله تا سازه نگهدارنده، وظایف متفاوتی دارند:
- تسمه: سطح متحرک در تماس با مواد است.
- رولیک‌های حمل: وزن تسمه و محموله را در مسیر رفت تحمل می‌کنند.
- رولیک‌های برگشت: تکیه‌گاه تسمه در مسیر بازگشت هستند.
- درام‌ها: در انتقال نیروی محرک و تغییر جهت تسمه نقش دارند.
- موتور و تجهیزات انتقال قدرت: انرژی لازم برای حرکت دستگاه را تأمین می‌کنند.
- سامانه کشش: برای تنظیم کشش تسمه به کار می‌رود.
- شاسی و پایه‌ها: اجزای مجموعه را نگه می‌دارند و بارها را به تکیه‌گاه‌ها منتقل می‌کنند.
تجهیزات تکمیلی بر اساس نیاز خط انتخاب می‌شوند. برای نمونه، تمیزکننده تسمه برای زدودن مواد باقی‌مانده روی آن و پوشش محافظ برای کاهش مواجهه محموله با شرایط جوی به مجموعه اضافه می‌شود.
کاربردها و تفاوت با نوار نقاله تخت
کاربرد نوار نقاله ناودانی بیشتر در انتقال مواد بدون بسته‌بندی مجزا مطرح است. سنگ‌دانه‌ها، مواد معدنی، غلات و برخی خوراک‌های فرایندی از محموله‌های این گروه هستند.
| معیار | نوار نقاله ناودانی‌شکل | نوار نقاله تخت |
|---|---|---|
| سطح حمل | مقعر | تقریباً مسطح |
| محموله متداول | مواد فله و دانه‌ای | بسته‌ها، قطعات و برخی مواد فرایندی |
| موضوع مهم در بررسی کاربرد | رفتار جریان محموله | وضعیت قرارگیری محصول روی تسمه |
هیچ‌کدام برای تمام خطوط انتخاب بهتری نیستند. ابتدا باید مشخص شود دستگاه قرار است چه چیزی را، در کدام مرحله از فرایند، جابه‌جا کند.
محدودیت‌های نوار نقاله ناودانی
احتمال ریزش در شرایط نامناسب
ورود مواد بیش از ظرفیت، بارگیری خارج از مرکز یا انحراف تسمه می‌تواند باعث خروج محموله از مسیر شود.
بازبودن مسیر حمل
سطح حمل معمولاً از بالا باز است. در فرایندهایی که کنترل گردوغبار یا حفاظت از مواد در برابر آلودگی اهمیت دارد، باید تجهیزات تکمیلی متناسب با همان نیاز پیش‌بینی شوند.
محدودیت انتقال در شیب
زاویه مجاز مسیر به ویژگی‌های ماده و نوع تسمه وابسته است. اگر شیب با شرایط حمل سازگار نباشد، احتمال لغزش یا برگشت مواد وجود دارد. اختلاف ارتفاع ابتدا و انتهای مسیر باید از آغاز در طراحی لحاظ شود.
نکات انتخاب نوار نقاله ناودانی
برای تهیه مشخصات اولیه دستگاه، سه گروه اطلاعات لازم است: ویژگی‌های ماده، نیاز خط انتقال و شرایط محل نصب. اعلام طول نقاله یا عرض تسمه به‌تنهایی کافی نیست.
مشخصات ماده حمل‌شونده
نوع ماده، اندازه ذرات، چگالی توده‌ای، رطوبت و دمای آن را مشخص کنید. محموله ساینده با ماده چسبنده نیازهای یکسانی ندارد؛ این تفاوت بر انتخاب تسمه و تجهیزات جانبی اثر می‌گذارد.
در کاربرد غذایی نیز مناسب‌بودن سطوح در تماس با محصول باید برای همان مصرف بررسی شود. لاستیکی یا پلاستیکی‌بودن تسمه، به‌تنهایی تأییدکننده قابلیت استفاده در صنایع غذایی نیست.
ظرفیت و نحوه تغذیه
مقدار انتقال موردنیاز و الگوی ورود مواد باید روشن باشند. تغذیه یکنواخت با تخلیه ناگهانی یک محموله، شرایط کاری متفاوتی ایجاد می‌کند.
ظرفیت فقط از روی عرض تسمه تعیین نمی‌شود؛ سرعت حرکت، سطح مقطع بار و خصوصیات ماده نیز در آن نقش دارند. این عوامل باید در کنار طول مسیر بررسی شوند.
محیط نصب و دسترسی برای سرویس
فضای سرپوشیده، محوطه باز و محیط مرطوب یا خورنده، الزامات متفاوتی برای حفاظت اجزا دارند.
فضای سرویس نیز بخشی از جانمایی است. دسترسی به رولیک‌ها، درام‌ها و نقاط نظافت را پیش از ساخت بررسی کنید تا بازرسی و تعویض قطعات، پس از نصب با مانع روبه‌رو نشود.
