پولیش یکی از روشهای پرداخت سطح فلزات است که برای کاهش زبری، حذف خراشهای سطحی و ایجاد ظاهری صافتر یا براقتر انجام میشود. بااینحال، تمام روشهای بهبود سطح الزاماً پولیش محسوب نمیشوند؛ برخی روشها برای تمیزکاری، پلیسهگیری، ایجاد بافت یا اعمال پوشش محافظ به کار میروند. در ادامه، ۹ روش متداول پرداخت و بهبود سطح فلزات بررسی میشوند.
9 روش پرداخت کردن فلزات
پولیش دستی
پولیش ِ دستی ابتداییترین و سنتیترین روش پولیش فلزات است. این روش شامل استفاده از پارچۀ پولیش یا چرخ ِ بافکننده (buffing) برای اعمال ترکیب پولیش بر روی سطح فلز است. ترکیب پولیش معمولاً خمیر یا مایعی است که حاوی ذرات ساینده است که به صاف کردن سطح فلز کمک میکند. پولیش دستی فرآیند کار فشرده است و برای دستیابی به پرداخت با کیفیت بالا به کارگر ماهر نیاز دارد. اغلب برای اشیاء کوچک یا پیچیده مانند جواهرات یا ظروف نقره استفاده میشود.
پولیش مکانیکی
پولیش مکانیکی روش پیشرفته تری برای پرداخت فلزات است که شامل استفاده از ماشین یا ابزار برای اعمال ترکیبات پولیش بر روی سطح فلز می شود. این روش معمولاً سریع تر و کارآمد تر از پرداخت دستی است و می تواند به سطح بالاتری از قوام و یکنواختی در پرداخت دست یابد. ماشین های پولیش مکانیکی میتوانند از نظر اندازه و پیچیدگی متفاوت باشند، از ابزار های کوچک دستی گرفته تا ماشین های صنعتی بزرگ. رایج ترین انواع ماشین های پولیش مکانیکی شامل پولیش های چرخشی، تسمه سنباده و پولیش های مداری می باشد.
پولیش الکترولیتی
پولیش الکترولیتی یا الکتروپولیش فرایندی الکتروشیمیایی است که در آن قطعه فلزی بهعنوان آند در محلول الکترولیت قرار میگیرد و لایه بسیار نازکی از سطح آن بهصورت کنترلشده حذف میشود. این فرایند میتواند زبریهای میکروسکوپی را کاهش دهد، سطح را صافتر کند و آلودگیهای آهنی آزاد، تغییر رنگ حرارتی و برخی اکسیدهای سطحی را از بین ببرد.
الکتروپولیش بهویژه برای قطعات استیل زنگنزن با شکل پیچیده، تجهیزات پزشکی، صنایع غذایی و قطعاتی که تمیزکاری سطح آنها اهمیت دارد، استفاده میشود.
پولیش شیمیایی
پولیش شیمیایی یک روش پرداخت فلزات است که در آن از محلولهای شیمیایی برای حذف لایهای نازک از سطح فلز استفاده میشود. این فرایند میتواند عیوب سطح را برطرف کرده و سطحی صاف و براق به وجود آورد. پولیش شیمیایی معمولاً برای فلزاتی به کار میرودکه صیقل دادن آنها با روشهای دیگر مانند تیتانیوم یا فولاد ضد زنگ دشوار است
پاشش ساینده
پاشش ساینده که با نامهایی مانند سندبلاست یا بلاستینگ نیز شناخته میشود، بیشتر برای تمیزکاری و آمادهسازی سطح به کار میرود و الزاماً سطحی صاف و براق ایجاد نمیکند. در این روش، ذرات ساینده با سرعت زیاد به سطح برخورد میکنند تا زنگزدگی، پوستههای اکسیدی، رنگ قدیمی و آلودگیها را حذف کنند.
نوع ماده ساینده بر نتیجه نهایی اثر دارد. برای نمونه، ساچمه فولادی، گریت، دانه شیشهای و اکسید آلومینیوم میتوانند زبری و بافتهای متفاوتی روی سطح ایجاد کنند. به دلیل ایجاد گردوغبار و پرتاب ذرات، استفاده از تجهیزات حفاظتی و سیستم تهویه مناسب در این فرایند ضروری است.
پولیش ارتعاشی
پولیش ارتعاشی روشی مؤثر برای پرداخت و صیقل فلزات است که شامل قراردادن جسم فلزی در کاسه یا وان با رسانۀ پولیش و ترکیب مایع قرار میگیرد. سپس کاسه با فرکانس بالا ارتعاش داده میشود و باعث میشود که رسانۀ پولیش بر روی سطح فلز ساییده شود و سطحی صاف و براق ایجاد کند. این روش اغلب برای اشیاء کوچک یا ظریف مانند جواهرات و یا قطعات نوری مناسب است؛ همچنین برای صیقل دادن اجسام با اشکال پیچیده یا خطوط منحنی کاربرد دارد.
پولیش بشکه ای
در پولیش بشکهای، قطعات همراه با مواد ساینده یا صیقلدهنده و ترکیب مایع درون بشکه چرخان قرار میگیرند. حرکت پیوسته قطعات و مدیا باعث پلیسهگیری، گردشدن لبهها، تمیزشدن و بهبود سطح میشود.
این روش معمولاً برای پرداخت همزمان تعداد زیادی قطعه کوچک و متوسط به کار میرود. قطعات ماشینکاریشده از فولاد MO40 و فولاد CK45 نیز در صورت داشتن ابعاد و هندسه مناسب میتوانند برای پلیسهگیری و پرداخت اولیه با این روش پردازش شوند. انتخاب مدیا و مدت فرایند باید بر اساس سختی فولاد، کیفیت سطح موردنیاز و شکل قطعه انجام شود.
صیقلکاری فشاری یا برنیشینگ
صیقلکاری فشاری یا Burnishing روشی است که در آن یک غلتک، ساچمه یا ابزار بسیار سخت با فشار روی سطح فلز حرکت میکند. این ابزار ناهمواریهای ریز سطح را بدون برادهبرداری قابل توجه بهصورت پلاستیک تغییر شکل میدهد و باعث کاهش زبری و افزایش صافی سطح میشود.
برنیشینگ میتواند برای پرداخت سطوح استوانهای، سوراخها، شفتها و قطعات دقیق ماشینکاریشده استفاده شود. این روش با سنگزنی متفاوت است؛ زیرا هدف اصلی آن حذف ماده با ابزار ساینده نیست، بلکه فشردهکردن برجستگیهای سطحی است.
لیز
فرسازی روشی برای صیقل دادن فلزات است که شامل استفاده از ابزاری مانند ابزار براقکننده یا توپ فولادی صیقلی برای مالش سطح فلز و ایجاد سطحی صاف و براق است. این روش اغلب برای اشیاء کوچک یا ظریف مانند جواهرات یا ظروف نقره استفاده میشود. سنگزنی همچنین میتواند با استفاده از چکش یا پتک انجام شود که برای ضربه زدن به سطح فلز و ایجاد روکش بافت استفاده میشود.
پوشش پودری
پوشش پودری یک روش پولیش نیست، بلکه فرایندی برای ایجاد لایه محافظ و تزئینی روی سطح فلز است. در این روش، پودر متشکل از رزین، رنگدانه و افزودنیها معمولاً بهصورت الکترواستاتیک روی قطعه پاشیده شده و سپس در کوره پخت میشود.
پوشش پودری میتواند سطحی مات، نیمهبراق، براق یا بافتدار ایجاد کند و مقاومت قطعه را در برابر سایش و عوامل محیطی افزایش دهد. کیفیت نهایی آن به آمادهسازی سطح، نوع پودر، ضخامت پوشش و شرایط پخت وابسته است.
استانداردهای مرتبط با پرداخت سطح فلزات
استاندارد ASTM B912 به پولیش عمومی تمام فلزات مربوط نیست؛ بلکه الزامات غیرفعالسازی استیلهای زنگنزن سری ۲۰۰، ۳۰۰، ۴۰۰ و گریدهای رسوبسختشونده را با استفاده از الکتروپولیش پوشش میدهد.
استاندارد ISO 1302 نیز روش براقکردن فلز را تعیین نمیکند، بلکه برای نمایش الزامات بافت و زبری سطح در مدارک و نقشههای فنی تدوین شده بود. برای مشخصکردن بافت سطح در مستندات فنی جدید، استانداردهای خانواده ISO 21920 نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
بنابراین، انتخاب استاندارد مناسب باید بر اساس نوع فلز، روش پرداخت، زبری موردنیاز، کاربرد قطعه و روش کنترل کیفیت انجام شود.
فولاد حامیران؛ انتخابی مطمئن برای تامین انواع فلزات
روش مناسب پرداخت سطح باید بر اساس جنس فلز، شکل و ابعاد قطعه، میزان زبری اولیه، ظاهر مورد انتظار و شرایط کاری انتخاب شود. پولیش دستی و مکانیکی برای ایجاد سطح براق مناسباند؛ الکتروپولیش برای استیل زنگنزن و قطعات پیچیده کاربرد دارد؛ روشهای ارتعاشی و بشکهای برای پرداخت گروهی قطعات استفاده میشوند و پاشش ساینده بیشتر برای تمیزکاری و آمادهسازی سطح مناسب است.
پوشش پودری نیز بهعنوان یک فرایند پوششدهی، زمانی انتخاب میشود که علاوه بر ظاهر مناسب، حفاظت سطح در برابر عوامل محیطی اهمیت داشته باشد. فولاد حامیران با تأمین انواع محصولات فولادی، امکان انتخاب گرید متناسب با فرایند تولید و کیفیت سطح موردنیاز قطعه را فراهم میکند.
