همه چیز درباره انواع ضایعات آهن آلات و فولاد

انواع ضایعات آهن و فولاد

ضایعات آهن و فولاد شامل قطعات، براده‌ها، ورق‌ها و محصولات فولادی هستند که در جریان تولید یا پس از پایان عمر مصرفی، امکان بازگشت به چرخه فولادسازی را دارند. استفاده از قراضه در تولید فولاد می‌تواند مصرف مواد اولیه معدنی و انرژی موردنیاز تولید را کاهش دهد و به همین دلیل ضایعات فولادی یکی از مواد اولیه مهم صنعت فولاد محسوب می‌شوند.

ضایعات ممکن است مستقیماً در کارخانه فولاد تولید شوند، در فرایند ساخت قطعات صنعتی به وجود آیند یا پس از پایان عمر محصولاتی مانند خودرو، ماشین‌آلات و سازه‌ها جمع‌آوری شوند. ارزش و امکان بازیافت آن‌ها نیز به عواملی مانند ترکیب شیمیایی، میزان آلودگی، ابعاد، پوشش سطحی و نحوه تفکیک بستگی دارد.

انواع ضایعات فولادی از نظر منبع تولید

1. ضایعات داخلی یا برگشتی

این ضایعات در داخل کارخانه فولاد و طی مراحل تولید مانند ریخته‌گری، نورد یا برش ایجاد می‌شوند. از آنجا که ترکیب و منشأ آن‌ها معمولاً مشخص است، اغلب بدون خروج از مجموعه دوباره به چرخه تولید بازمی‌گردند.

2. ضایعات صنعتی جدید

ضایعات صنعتی جدید در زمان ساخت محصولات فولادی ایجاد می‌شوند؛ برای مثال، دورریز برش ورق، پانچ، پرس‌کاری، ماشین‌کاری و تولید قطعات. این ضایعات معمولاً مدت زیادی در چرخه مصرف نبوده‌اند و در صورت تفکیک مناسب، ترکیب و کیفیت آن‌ها قابل‌کنترل‌تر است.

3. ضایعات قدیمی یا پایان‌عمر

این گروه پس از پایان عمر محصولاتی مانند خودرو، لوازم خانگی، سازه‌ها، ماشین‌آلات، کشتی‌ها و تجهیزات صنعتی ایجاد می‌شود. به دلیل سابقه مصرف طولانی و احتمال وجود رنگ، روغن، زنگ، پلاستیک یا سایر مواد، جداسازی و آماده‌سازی این ضایعات پیش از ذوب اهمیت بیشتری دارد.

درجه بندی ضایعات آهنی

عبارت‌هایی مانند ضایعات درجه یک، درجه دو، ویژه یا فوق‌ویژه بیشتر طبقه‌بندی‌های تجاری بازار ضایعات هستند و نباید به‌عنوان یک استاندارد بین‌المللی ثابت معرفی شوند. معیار دقیق هر دسته ممکن است بر اساس خریدار، کارخانه ذوب، ابعاد قراضه، میزان زنگ‌زدگی و وجود مواد غیرفلزی متفاوت باشد.

در معاملات صنعتی، مشخصاتی مانند جنس، چگالی، ضخامت، اندازه قطعات، میزان آلودگی و ترکیب شیمیایی معیار دقیق‌تری برای ارزیابی کیفیت قراضه هستند.

• درجه 1

لوله‌های سیاه صنعتی، لوله‌های گالوانیزه، ورق‌های سیاه و گالوانیزه، ریل فولادی، شاسی خودرو، ابزارآلات صنعت فولاد و قطعات دنده‌ای مختلف که فاقد زنگ زدگی و سایر ناخالصی‌ها هستند، در این دسته قرار می‌گیرند.

• درجه 2

انواع ضایعات در و پنجره، قاب دوچرخه و موتور سیکلت، میلگرد نوری، توری های مختلف، سیم های جوش، میله های کلاف و میله های کلاف در این دسته قرار می گیرند.

• درجه 3

ضایعات آهن درجه 3 شامل ورق های گالوانیزه استفاده شده و زنگ زده، رادیاتورها، اگزوزها و شیلنگ های فشار قوی است.  

مدل های مختلف ضایعات فولادی

ضایعات روغنی

ضایعات روغنی معمولاً از دورریز و قطعات باقی‌مانده ورق روغنی یا فولاد نورد سرد ایجاد می‌شوند. این ضایعات ممکن است در فرایندهایی مانند برش، پرس‌کاری و تولید قطعات خودرو یا لوازم خانگی به وجود آیند.

سطح نسبتاً تمیز، ضخامت کم و یکنواختی بیشتر از ویژگی‌های رایج این نوع ضایعات است؛ اما ارزش نهایی آن به ضخامت، میزان آلودگی، زنگ‌زدگی و شرایط بازار بستگی دارد.

ضایعات گالوانیزه

ضایعات گالوانیزه از محصولات فولادی دارای پوشش روی به دست می‌آیند؛ مانند دورریز ورق گالوانیزه، کانال، قطعات ساختمانی و برخی لوله‌ها و پروفیل‌های پوشش‌دار.

وجود لایه روی باعث می‌شود شرایط ذوب و بازیافت این ضایعات با قراضه فولادی بدون پوشش متفاوت باشد. ارزش آن نیز به ضخامت قطعه، میزان پوشش، آلودگی، زنگ‌زدگی و شرایط بازار بستگی دارد؛ بنابراین عبارت قطعی «ارزش کمتری نسبت به سایر ضایعات دارد» بهتر است حذف شود.

ضایعات ویژه

ضایعات آهن مخصوص شامل ورق های روغنی سیاه رنگ، ورق های گالوانیزه زنگ نخورده، پروفیل های مختلف مانند آهن نبشی، سر تیرها، انواع میلگردهای کوتاه، قطعات بریده بریده، تسمه های تسمه آهنی سنگین و قالب های بتنی است.

ضایعات فوق العاده ویژه

ضایعات فوق ویژه شامل اقلام آهنی سنگین به طول کمتر از یک متر با ارزش اقتصادی بالاتر مانند میلگرد، میلگرد کوتاه، آهن گوشه، قطعات بریده بریده و لوله های سنگین می باشد.

ضایعات آلیاژی

این گروه شامل قراضه فولادهایی است که در ترکیب آن‌ها عناصر آلیاژی مانند کروم، نیکل، مولیبدن، منگنز، وانادیوم یا تنگستن وجود دارد. قطعات ماشین‌آلات، چرخ‌دنده‌ها، ابزارهای صنعتی و برخی فولادهای زنگ‌نزن می‌توانند در این گروه قرار گیرند.

تفکیک این ضایعات بر اساس گرید اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مخلوط‌شدن فولادهای دارای ترکیب شیمیایی متفاوت می‌تواند کنترل ترکیب مذاب را دشوار کند. در ضایعات آلیاژی با ارزش، شناسایی گرید یا آنالیز شیمیایی می‌تواند به جداسازی دقیق‌تر کمک کند.

ضایعات نیازمند کنترل و جداسازی ویژه

همه قطعات فلزی را نمی‌توان مستقیماً وارد جریان عمومی بازیافت کرد. اقلامی که احتمال وجود مواد خطرناک، مخازن تحت فشار، مواد منفجره، روغن، مواد شیمیایی، ترکیبات ناشناخته یا آلودگی‌های غیرفلزی در آن‌ها وجود دارد باید پیش از پذیرش و فرآوری به‌طور جداگانه بررسی شوند.

شرایط پذیرش این اقلام به مقررات ایمنی، سیاست مرکز بازیافت و نوع کوره مصرف‌کننده بستگی دارد.

سایر ضایعات فلزی غیرآهنی

علاوه بر ضایعات آهن و فولاد، فلزاتی مانند مس، آلومینیوم و برنج نیز ارزش بازیافتی دارند؛ اما در دسته ضایعات آهنی قرار نمی‌گیرند و باید به‌صورت جداگانه تفکیک شوند.

ضایعات برنج

برنج آلیاژی پایه‌مس است که معمولاً از مس و روی تشکیل می‌شود. شیرآلات، اتصالات، یراق‌آلات و برخی قطعات صنعتی از منابع متداول ضایعات برنج هستند.

ضایعات آلومینیوم

ضایعات آلومینیوم ممکن است از پروفیل‌های در و پنجره، قطعات خودرو، ظروف، ورق‌ها و تجهیزات مختلف ایجاد شوند. تفکیک آلومینیوم از فولاد و سایر فلزات برای بازیافت مؤثر ضروری است.

ضایعات مس

کابل‌ها، سیم‌های برق، لوله‌های مسی و برخی تجهیزات برقی و سرمایشی از منابع متداول ضایعات مس هستند. مس باید از فولاد، آلومینیوم و پوشش‌های غیرفلزی جدا شود تا بازیافت آن با کیفیت مناسب انجام گیرد.

برای آشنایی گسترده‌تر با این گروه‌ها می‌توان به موضوع بازیافت فلزات و نحوه تفکیک ضایعات آهنی و غیرآهنی توجه کرد.

اهمیت تفکیک و بازیافت ضایعات آهن و فولاد

ضایعات آهن و فولاد می‌توانند پس از جمع‌آوری، تفکیک و آماده‌سازی دوباره به چرخه تولید بازگردند. کیفیت قراضه، میزان زنگ‌زدگی، وجود پوشش، ترکیب آلیاژی و آلودگی‌های غیرفلزی از عواملی هستند که بر قابلیت استفاده و ارزش آن اثر می‌گذارند.

تفکیک صحیح ضایعات کربنی، آلیاژی، گالوانیزه و غیرآهنی باعث می‌شود مواد با مشخصات کنترل‌شده‌تری وارد فرایند بازیافت شوند. فولاد حامیران نیز در حوزه محصولات فولادی و ضایعات آهن و فولاد، اطلاعات و خدمات مرتبط را در اختیار مشتریان صنعتی قرار می‌دهد.