صادرات فولاد ایران در مسیر رشد؛ اما ارزش افزوده همچنان چالش اصلی است
صادرات فولاد ایران در سالهای اخیر از یک شاخص صرفاً حجمی به یکی از مهمترین متغیرهای تعیینکننده در تعادل زنجیره فولاد تبدیل شده است. افزایش ظرفیت تولید در کنار محدودیت تقاضای داخلی باعث شده دسترسی به بازارهای خارجی برای تولیدکنندگان فولاد و محصولات فولادی اهمیت بیشتری پیدا کند.
آمارهای سال ۱۴۰۴ نیز از تقویت صادرات حکایت دارد. مجموع صادرات زنجیره آهن و فولاد ایران در این سال به حدود ۳۹.۴ میلیون تن به ارزش ۷.۷۴ میلیارد دلار رسید؛ یعنی وزن صادرات حدود ۳۲ درصد و ارزش آن نزدیک به ۱۸ درصد افزایش یافت. با این حال، کاهش ارزش متوسط هر تن کالای صادراتی نشان میدهد رشد تناژ لزوماً به معنای افزایش متناسب درآمد و ارزش افزوده نیست.
رشد صادرات؛ همه حلقههای زنجیره برنده نبودند
بررسی جزئیتر آمارها تصویر متفاوتی ارائه میدهد. در هشتماهه ۱۴۰۴، حجم کل صادرات زنجیره فولاد حدود ۴۱ درصد افزایش یافت، اما در همین دوره عملکرد گروههای مختلف یکسان نبود؛ مقاطع تخت رشد کردند، در حالی که صادرات برخی مقاطع طویل با افت همراه شد.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برای صنعت فولاد تنها افزایش صادرات مواد اولیه یا محصولات میانی مطلوب نیست و افزایش سهم محصولات نهایی با ارزش افزوده بالاتر میتواند درآمد بیشتری برای زنجیره ایجاد کند.
چه عواملی آینده صادرات فولاد را تعیین میکنند؟
مسیر صادرات فولاد ایران همچنان تحت تأثیر چند متغیر مهم قرار دارد: قیمتهای جهانی فولاد، نرخ ارز، هزینه انرژی و حملونقل، سیاستهای ارزی و صادراتی و میزان تقاضای کشورهای مقصد.
در سال ۱۴۰۵ نیز مسائلی مانند ناترازی انرژی، محدودیت مبادلات بانکی و برخی موانع اجرایی صادرات همچنان از دغدغههای فعالان صنعت فولاد عنوان شدهاند.
بنابراین پرسش اصلی دیگر فقط «صادرات فولاد رشد کرده یا کاهش یافته؟» نیست؛ مسئله مهمتر این است که ایران چه محصولی، با چه میزان ارزش افزوده و به کدام بازار صادر میکند. پاسخ به همین سه سؤال میتواند کیفیت واقعی رشد صادرات فولاد را مشخص کند.
