تیرآهن یکی از مقاطع اصلی مورد استفاده در سازههای فولادی است و وزن آن علاوه بر محاسبه مقدار مصالح، بر برآورد هزینه خرید و حمل نیز تأثیر دارد. با توجه به تفاوت ابعاد و وزن انواع تیرآهن، استفاده از جدول وزنی میتواند به محاسبه وزن تقریبی هر شاخه و مقایسه مقاطع مختلف کمک کند.
برای بررسی قیمت تیرآهن میتوان وزن هر متر، طول شاخه، نوع مقطع و مشخصات محصول را در کنار قیمت روز آن در نظر گرفت. البته انتخاب نهایی تیرآهن برای یک عضو سازهای باید بر اساس محاسبات مهندسی، نوع بارگذاری و مشخصات فنی مقطع انجام شود.
آشنایی با تیرآهن های IPE و IPB
تیرآهن IPE یک مقطع Iشکل با بالهای موازی است که در طیف وسیعی از سازههای فولادی استفاده میشود. در مقابل، مقاطعی که در بازار ایران با عنوان IPB یا تیرآهن هاش شناخته میشوند، دارای بالهای عریضتری هستند و در کاربردهایی مانند تیر، ستون و سازههای صنعتی مورد استفاده قرار میگیرند.
نکته مهم این است که تیرآهنهای بالپهن دارای سریهای مختلفی مانند HEA، HEB و HEM هستند و وزن و ضخامت آنها در یک سایز اسمی یکسان نیست. بنابراین هنگام استفاده از جدول وزن، باید سری دقیق مقطع نیز مشخص باشد.
جدول IPB ارائهشده در ادامه این مقاله مربوط به سری HEB است و نباید برای HEA یا HEM مورد استفاده قرار گیرد.
جدول وزن تیرآهن IPE
وزن تیرآهن IPE به ابعاد هندسی مقطع شامل ارتفاع، عرض بال، ضخامت جان و ضخامت بال وابسته است. وزن اسمی هر سایز معمولاً بهصورت کیلوگرم بر متر در جداول فنی مقاطع اعلام میشود.
برای مثال، وزن استاندارد IPE 160 حدود 15.8 کیلوگرم بر متر، IPE 180 حدود 18.8 کیلوگرم بر متر و IPE 200 حدود 22.4 کیلوگرم بر متر است.
برای محاسبه وزن تقریبی یک شاخه میتوان وزن هر متر را در طول شاخه ضرب کرد. برای نمونه، وزن نظری یک شاخه 12 متری IPE 200 حدود 268.8 کیلوگرم خواهد بود.
جدول وزن تیرآهن IPE (وزن هر متر بر اساس ارتفاع و ابعاد بال و جان)
| ارتفاع h (mm) | عرض بال b (mm) | ضخامت جان tw (mm) | ضخامت بال tf (mm) | وزن (kg/m) |
|---|---|---|---|---|
| 80 | 46 | 3,8 | 5,2 | 6,0 |
| 100 | 55 | 4,1 | 5,7 | 8,1 |
| 120 | 64 | 4,4 | 6,3 | 10,4 |
| 140 | 73 | 4,7 | 6,9 | 12,9 |
| 160 | 82 | 5,0 | 7,4 | 15,8 |
| 180 | 91 | 5,3 | 8,0 | 18,8 |
| 200 | 100 | 5,6 | 8,5 | 22,4 |
| 220 | 110 | 5,9 | 9,2 | 26,2 |
| 240 | 120 | 6,2 | 9,8 | 30,7 |
| 270 | 135 | 6,6 | 10,2 | 36,1 |
| 300 | 150 | 7,1 | 10,7 | 42,2 |
| 330 | 160 | 7,5 | 11,5 | 49,1 |
| 360 | 170 | 8,0 | 12,7 | 57,1 |
| 400 | 180 | 8,6 | 13,5 | 66,3 |
| 450 | 190 | 9,4 | 14,6 | 77,6 |
| 500 | 200 | 10,2 | 16,0 | 90,7 |
| 550 | 210 | 11,1 | 17,2 | 106 |
| 600 | 220 | 12,0 | 19,0 | 122 |
جدول وزن تیرآهن IPB سری HEB
تیرآهنهای بالپهن در سریهای مختلف تولید میشوند و وزن هر سری متفاوت است. جدول زیر مربوط به مقاطع HEB است که در بازار ایران در گروه تیرآهنهای هاش یا IPB نیز شناخته میشوند.
برای مثال، وزن HEB 160 حدود 42.6 کیلوگرم بر متر و وزن HEB 200 حدود 61.3 کیلوگرم بر متر است. بنابراین هنگام مقایسه قیمت تیرآهن هاش، علاوه بر سایز اسمی باید نوع سری HEA، HEB یا HEM نیز مشخص شود؛ زیرا اختلاف وزن آنها مستقیماً بر وزن شاخه و هزینه خرید تأثیر میگذارد.
جدول وزن تیرآهن IPB (وزن هر متر بر اساس ارتفاع و ابعاد بال و جان)
| ارتفاع h (mm) | عرض بال b (mm) | ضخامت جان tw (mm) | ضخامت بال tf (mm) | وزن (kg/m) |
|---|---|---|---|---|
| 100 | 100 | 6 | 10 | 20,4 |
| 120 | 120 | 6,5 | 11 | 26,7 |
| 140 | 140 | 7 | 12 | 33,7 |
| 160 | 160 | 8 | 13 | 42,6 |
| 180 | 180 | 8,5 | 14 | 51,2 |
| 200 | 200 | 9 | 15 | 61,3 |
| 220 | 220 | 9,5 | 16 | 71,5 |
| 240 | 240 | 10 | 17 | 83,2 |
| 260 | 260 | 10 | 17,5 | 93,0 |
| 280 | 280 | 10,5 | 18 | 103 |
| 300 | 300 | 11 | 19 | 117 |
| 320 | 300 | 11,5 | 20,5 | 127 |
| 340 | 300 | 12 | 21,5 | 134 |
| 360 | 300 | 12,5 | 22,5 | 142 |
| 400 | 300 | 13,5 | 24 | 155 |
| 450 | 300 | 14 | 26 | 171 |
| 500 | 300 | 14,5 | 28 | 187 |
| 550 | 300 | 15 | 29 | 199 |
| 600 | 300 | 15,5 | 30 | 212 |
| 650 | 300 | 16 | 31 | 225 |
| 700 | 300 | 17 | 32 | 241 |
| 800 | 300 | 17,5 | 33 | 262 |
| 900 | 300 | 18,5 | 35 | 291 |
| 1000 | 300 | 19 | 36 | 314 |
عوامل تأثیرگذار بر وزن تیرآهن
وزن تیرآهن در درجه اول به ابعاد هندسی و نوع مقطع بستگی دارد. مهمترین عوامل عبارتاند از:
- ارتفاع مقطع: افزایش ارتفاع معمولاً با افزایش سطح مقطع و وزن همراه است.
- عرض بال: بال عریضتر مقدار فولاد مصرفشده در هر متر را افزایش میدهد.
- ضخامت جان و بال: یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده وزن مقطع است.
- نوع مقطع: IPE، HEA، HEB و HEM حتی در سایز اسمی مشابه دارای ابعاد و وزن یکسانی نیستند.
- تلرانس تولید: وزن واقعی محصول ممکن است در محدوده مجاز استاندارد تولید با وزن نظری جدول اختلاف محدودی داشته باشد.
به همین دلیل، برای محاسبات خرید باید علاوه بر جدول وزن نظری، مشخصات تولیدکننده و در صورت نیاز وزن باسکول نیز بررسی شود.
راهنمای خرید تیرآهن IPE و HEB بر اساس جدول وزن
جدول وزن بیشتر برای محاسبه مقدار مصالح، کنترل تقریبی وزن بار و برآورد هزینه خرید کاربرد دارد. سایز تیرآهن موردنیاز سازه باید بر اساس نقشه و محاسبات مهندسی مشخص شده باشد.
هنگام خرید به موارد زیر توجه کنید:
- نوع دقیق مقطع مانند IPE، HEA یا HEB را مشخص کنید.
- سایز و طول موردنیاز را مطابق نقشه پروژه بررسی کنید.
- وزن هر متر را با جدول استاندارد مقایسه کنید.
- وزن نظری هر شاخه را از حاصلضرب وزن هر متر در طول شاخه محاسبه کنید.
- مشخصات تولیدکننده و استاندارد ابعادی محصول را بررسی کنید.
- در خریدهای حجیم، وزن باسکول را با وزن نظری سفارش مقایسه کنید.
جدول وزن بهویژه برای برآورد تناژ سفارش و مقایسه قیمت عرضهکنندگان مفید است، اما جایگزین محاسبات طراحی سازه نمیشود.
جدول وزن تیرآهن یکی از ابزارهای کاربردی برای محاسبه وزن نظری شاخهها، برآورد تناژ سفارش و مدیریت هزینه خرید است. IPE و تیرآهنهای بالپهن مانند HEB به دلیل تفاوت در ابعاد بال، جان و ضخامت اجزای مقطع، وزنهای متفاوتی دارند.
هنگام استفاده از جدول وزن تیرآهن هاش باید سری دقیق مقطع نیز مشخص شود؛ زیرا HEA، HEB و HEM در یک سایز اسمی وزن یکسانی ندارند. برای استعلام قیمت، بررسی مشخصات محصول و خرید انواع تیرآهن نیز میتوان از اطلاعات ارائهشده توسط فولاد حامیران استفاده کرد.
