سقف طاق ضربی به دلیل اجرای ساده و هزینه مناسب در ساختمان سازی محبوب است. در این مقاله، مراحل محاسبه تیرآهن سقف طاق ضربی و راه های انتخاب بهینه آن برای پروژه ها بررسی شده است. با توجه به تأثیر مستقیم نوع و سایز تیرآهن بر ایمنی و هزینه اجرای سقف طاق ضربی، بررسی به روز قیمت تیرآهن می تواند نقش مهمی در انتخاب بهینه مقطع مناسب برای پروژه داشته باشد.
سقف طاق ضربی چیست و چرا انتخاب تیرآهن برای آن اهمیت دارد؟
سقف طاق ضربی از طاق های قوسی آجری که بین تیرآهن ها اجرا می شوند تشکیل شده و بار سقف از طریق طاق ها به تیرآهن ها و سپس به تکیه گاه ها منتقل می شود. از این رو انتخاب تیرآهن مناسب در سقف طاق ضربی اهمیت زیادی دارد، زیرا تیرآهن نقش اصلی را در تحمل بار مرده و زنده سقف ایفا می کند و مستقیماً بر ایمنی سازه تأثیر می گذارد.
مراحل محاسبه تیرآهن سقف طاق ضربی
1. جمع آوری اطلاعات: ابعاد دهانه و بارهای وارده
- طول و عرض دهانه سقف و بارهای وارده (بار مرده، زنده و برف) را باید اندازه گیری و محاسبه کنید. این اطلاعات برای انتخاب تیرآهن مناسب و محاسبه بارهای وارد شده ضروری است.
2. محاسبه بار مرده، زنده و برف
- بار مرده: بار مرده شامل وزن آجر، ملات، اندودها، تیرآهن، کف سازی و سایر اجزای دائمی سقف است.
- بار زنده: وزن افراد و اثاثیه
- بار برف: بار برف باید طبق مبحث ششم مقررات ملی ساختمان و بر اساس موقعیت جغرافیایی پروژه تعیین شود و مقدار ثابتی برای همه مناطق ندارد.
3. محاسبه بار کل
پس از جمع آوری بارهای مختلف، آن ها را جمع کرده و بار کل را محاسبه کنید. در مرحله بعد، به انتخاب تیرآهن مناسب بر اساس بار کل خواهیم پرداخت. 
چطور طول و نوع تیرآهن را برای سقف طاق ضربی انتخاب کنیم؟
1. ابعاد دهانه و فاصله تیرآهن ها
- در دهانه های بزرگ تر، معمولاً نیاز به استفاده از تیرآهن های قوی تر وجود دارد؛ با این حال انتخاب سایز نهایی تیرآهن باید بر اساس محاسبات سازه ای انجام شود و مقاطع رایج مانند IPE 16 یا IPE 18 صرفاً به عنوان حدود تجربی مطرح می شوند.
- فاصله تیرآهن ها معمولاً ۸۰ تا ۱۱۰ سانتی متر است؛ فاصله کمتر موجب افزایش مقاومت و کاهش خیز می شود.
2. نوع مصالح طاق ضربی و بارهای وارده
- مصالح سنگین تر مانند آجر نیاز به تیرآهن مقاوم تر دارند.
- بارهای وارده بیشتر (مانند بارهای زنده و برف) نیاز به تیرآهن قوی تر دارند.
3. کنترل خیز تیرآهن
خیز تیرآهن نباید بیشتر از ۱/۲۵۰ دهانه باشد. برای جلوگیری از خیز زیاد، از تیرآهن های بزرگ تر یا فاصله کمتر بین تیرآهن ها استفاده کنید. خیز تیرآهن یعنی مقدار تغییر شکل و خم شدگی تیرآهن به سمت پایین تحت اثر بار واردشده. 
چگونه خیز تیرآهن را بررسی کنیم و از آن جلوگیری کنیم؟
برای جلوگیری از خیز تیرآهن که می تواند به ساختمان آسیب بزند، نکات زیر را رعایت کنید:
1. محاسبه خیز تیرآهن
- خیز مجاز برای تیرآهن ها معمولاً ۱/۲۵۰ دهانه است. برای دهانه ۵ متر، خیز نباید از ۲۰ میلی متر بیشتر باشد.
2. انتخاب تیرآهن با سایز مناسب
- تیرآهن های ضخیم تر و با مقاومت بالاتر معمولاً خیز کمتری دارند. برای دهانه های بزرگ تر، معمولاً تیرآهن های IPE 18 یا IPE 20 مناسب تر هستند. انتخاب سایز تیرآهن به دهانه، بارهای وارده، فاصله تیرآهن ها و کنترل خیز بستگی دارد و باید بر اساس محاسبات سازه ای انجام شود؛ اعداد ذکرشده صرفاً حدود تجربی هستند.
3. کاهش فاصله تیرآهن ها
- فاصله تیرآهن ها معمولاً بین ۸۰ تا ۱۱۰ سانتی متر انتخاب می شود و با افزایش بار یا دهانه، کاهش فاصله توصیه می شود.
4. استفاده از تیرآهن های مقاوم تر
- تیرآهن های ضخیم تر و با مقاومت بالاتر کمتر دچار خیز می شوند.
5. تکیه گاه های مناسب
- تیرآهن باید بر روی تکیه گاه های مقاوم قرار بگیرد. طول تکیه گاه باید معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ درصد طول دهانه باشد.
آیا استفاده از نرم افزارهای مهندسی در محاسبه تیرآهن سقف طاق ضربی ضروری است؟
برای محاسبات دقیق تیرآهن سقف طاق ضربی، استفاده از نرم افزارهای مهندسی مانند SAP2000 یا ETABS گزینه امنی است. این نرم افزارها برای مدل سازی دقیق بارهای وارد شده، تحلیل خیز و بررسی مقاومت تیرآهن ها بسیار مفید هستند. در پروژه های پیچیده یا زمانی که محاسبات دستی به دقت بالا نیاز دارند، این نرم افزارها می توانند کمک شایانی در انتخاب تیرآهن مناسب و جلوگیری از خطاهای محاسباتی کنند.
انتخاب طول و نوع تیرآهن مناسب برای سقف طاق ضربی به طور مستقیم بر مقاومت و پایداری سقف تأثیر می گذارد. با در نظر گرفتن ابعاد دهانه، بارهای وارده و فاصله تیرآهن ها می توانید تیرآهن مناسب را انتخاب کنید. برای مشاوره بیشتر و خرید تیرآهن با کیفیت، می توانید به مجموعه فولاد حامیران مراجعه کنید.
