سنبه، ابزاری ساده اما بسیار کاربردی است که در بسیاری از صنایع و کارگاه ها مورد استفاده قرار می گیرد. این ابزار با ایجاد حفره ها و علامت هایی بر روی سطوح مختلف، نقش مهمی در فرآیندهای تولید و مونتاژ ایفا می کند. در این مقاله، به بررسی انواع سنبه ها، کاربرد آن ها و مواد مورد استفاده در ساخت آن ها خواهیم پرداخت.
ساخت سنبه از انواع فولاد به ویژه فولاد SPK به دلیل چقرمگی، مقاومت بالا در برابر سایش و قابلیت حفظ لبه تیز استفاده می شود. این نوع فولاد به طور خاص برای عملیات ماشینکاری، که نیاز به سرعت برش زیاد و نرخ تغذیه بالا دارند، مناسب است. علاوه بر فولاد SPK، انواع دیگری از فولادها مانند فولاد mo40 و فولاد تندبر نیز در تولید سنبه ها استفاده می شود. هر کدام از این فولادها با توجه به مشخصات خود در ساخت انواع مختلف سنبه به کار می روند؛ ازاین رو بررسی قیمت فولاد آلیاژی هنگام انتخاب گرید مناسب، برای برآورد دقیق تر هزینه تولید سنبه اهمیت دارد.
سنبه چیست
سنبه، ابزاری است که معمولاً از جنس فولاد سخت شده است و دارای یک نوک تیز و مقاوم است. این ابزار با وارد کردن ضربه، حفره ای کوچک و مشخص بر روی سطح ایجاد می کند. از آن ها برای علامت گذاری، ایجاد سوراخ های کوچک، خارج کردن میخ و پین و همچنین در عملیات مونتاژ استفاده می شود. 
انواع سنبه
سنبه ها بر اساس شکل، اندازه، جنس و کاربردشان به انواع مختلفی تقسیم می شوند که برخی از مهم ترین آن ها عبارتند از:
- سنبه نشان
برای ایجاد علامت های دائمی بر روی سطوح فلزی استفاده می شود. نوک این سنبه ها معمولاً تیز و مخروطی شکل است.
- سنبه مرکزیاب
برای مشخص کردن دقیق محل مرکز یا نقطه شروع سوراخ کاری روی قطعه کار استفاده می شود. نوک این سنبه معمولاً با زاویه خاصی ساخته می شود تا با ایجاد یک فرورفتگی کوچک، از لغزش نوک مته در ابتدای سوراخ کاری جلوگیری کند.
- سنبه نشان اتوماتیک
سنبه نشان اتوماتیک برای ایجاد علامت روی سطح، بدون نیاز به واردکردن ضربه با چکش استفاده می شود. مکانیزم داخلی این ابزار با اعمال فشار فعال شده و علامتی با عمق نسبتاً یکنواخت ایجاد می کند.
- سنبه دو قلو
دارای دو نوک هم اندازه و قرینه می باشند. از این سنبه برای ایجاد علامت هایی با فاصله مشخص استفاده می شود.
- سنبه پین
سنبه پین برای بیرون آوردن پین ها، خارها و قطعات استوانه ای کوچک از داخل سوراخ به کار می رود. قطر نوک سنبه باید متناسب با قطر پین انتخاب شود تا هنگام واردکردن ضربه به قطعه یا محل قرارگیری آن آسیب نرسد.
- سنبه انتقالی
سنبه انتقالی برای مشخص کردن و انتقال دقیق محل یک سوراخ موجود به قطعه یا سطح دیگر استفاده می شود. بدنه این سنبه متناسب با قطر سوراخ ساخته می شود تا مرکز سوراخ با دقت علامت گذاری شود.
- سنبه های خودمحور
سنبه های خودمحور برای مشخص کردن مرکز قطعات گرد و استوانه ای طراحی شده اند. این نوع سنبه در عملیات هایی که به تعیین دقیق مرکز قطعاتی مانند شفت، میلگرد و دوک ها نیاز دارند، کاربرد دارد .
برخی از سنبه ها نیز بر اساس جنس نوک یا بخش کاری آن ها شناخته می شوند که مهم ترین آن ها عبارت اند از:
- سنبه کاربیدی
این نوع سنبه از جنس کاربید تنگستن ساخته شده و برای کار بر روی مواد بسیار سخت مانند فولاد سخت شده استفاده می شود.
- سنبه الماسه
این نوع سنبه از جنس الماس طبیعی یا مصنوعی ساخته شده و برای کار بر روی مواد بسیار سخت و شکننده مانند شیشه و سرامیک استفاده می شود. 
کاربردهای سنبه
سنبه ها کاربردهای بسیار متنوعی دارند که برخی از مهم ترین آن ها عبارتند از:
علامت گذاری: برای ایجاد علامت های دائمی بر روی قطعات فلزی، چوبی و پلاستیکی استفاده می شوند.
ایجاد سوراخ های کوچک: برای ایجاد سوراخ های کوچک در قطعات فلزی و پلاستیکی استفاده شوند.
خارج کردن میخ و پین: برای خارج کردن میخ و پین های کوچک از سوراخ ها استفاده می شوند.
مونتاژ: در عملیات مونتاژ برای ایجاد همراستایی بین قطعات و همچنین برای ایجاد سوراخ های راهنما استفاده می شوند.
قالب سازی: در ساخت قالب های صنعتی برای ایجاد حفره ها و برجستگی ها استفاده می شوند.
جنس مناسب برای ساخت انواع سنبه
جنس سنبه باید با نوع کاربرد، سختی سطح قطعه، میزان ضربه، مقاومت سایشی و دقت موردنیاز هماهنگ باشد. در جدول زیر، فولاد یا ماده رایج در ساخت انواع سنبه معرفی شده در این مقاله بررسی شده است.
| نوع سنبه | فولاد یا ماده رایج در ساخت | ویژگی موردنیاز | دلیل استفاده |
|---|---|---|---|
| سنبه نشان | فولاد پرکربن یا فولاد ابزار سخت کاری شده | سختی مناسب و حفظ تیزی نوک | نوک سنبه باید در اثر ضربه، علامتی دقیق روی سطح ایجاد کند و به سرعت کند یا دچار تغییر شکل نشود. |
| سنبه مرکزیاب | فولاد پرکربن یا فولاد ابزار سخت کاری شده | استحکام، دقت و مقاومت در برابر سایش | این سنبه برای مشخص کردن مرکز قطعه استفاده می شود؛ بنابراین پایداری شکل نوک و دقت علامت ایجادشده اهمیت زیادی دارد. |
| سنبه نشان اتوماتیک | فولاد ابزار سخت کاری شده | مقاومت نوک در برابر سایش و تحمل ضربه های متوالی | نوک این سنبه باید در برابر عملکرد مکرر مکانیزم داخلی مقاومت کند و علامت هایی با عمق نسبتاً یکنواخت ایجاد کند. |
| سنبه دوقلو | فولاد ابزار سخت کاری شده | استحکام و مقاومت سایشی مشابه در هر دو نوک | هر دو نوک باید در برابر ضربه و سایش عملکرد یکسانی داشته باشند تا فاصله و موقعیت علامت ها تغییر نکند. |
| سنبه پین | فولاد ابزار مقاوم به ضربه یا فولاد پرکربن سخت کاری شده | چقرمگی، استحکام و مقاومت در برابر خم شدگی | این سنبه هنگام خارج کردن پین و خار تحت ضربه قرار می گیرد؛ بنابراین باید بدون شکستن یا خم شدن، نیروی واردشده را تحمل کند. |
| سنبه انتقالی | فولاد ابزار سخت کاری شده | دقت ابعادی و مقاومت در برابر سایش | قطر بدنه باید با سوراخ هماهنگ باشد و نوک سنبه نیز بتواند محل مرکز سوراخ را بدون تغییر شکل، دقیق علامت گذاری کند. |
| سنبه خودمحور | فولاد ابزار یا فولاد آلیاژی سخت کاری شده | دقت ابعادی، استحکام و مقاومت در برابر تغییر شکل | این سنبه باید هنگام مشخص کردن مرکز قطعات گرد و استوانه ای، موقعیت خود را حفظ کند و تحت فشار از محور اصلی منحرف نشود. |
| سنبه کاربیدی | کاربید تنگستن | سختی و مقاومت سایشی بسیار بالا | این ماده برای علامت گذاری یا کار روی سطوح سخت مناسب است و در مقایسه با فولاد ابزار، دیرتر دچار سایش می شود. |
| سنبه الماسه | الماس طبیعی یا مصنوعی در بخش نوک | سختی بسیار بالا و توانایی ایجاد اثر روی سطوح سخت و شکننده | نوک الماسه برای کار روی موادی مانند شیشه و سرامیک مناسب است که سنبه های فولادی معمولی روی آن ها عملکرد مؤثری ندارند. |
انتخاب نهایی جنس سنبه به شرایط کاری، تعداد دفعات استفاده، سختی قطعه، شدت ضربه و دقت موردنیاز بستگی دارد. برای سنبه های دستی و علامت گذاری معمولاً از فولادهای پرکربن یا فولاد ابزار استفاده می شود؛ در حالی که برای کار روی سطوح بسیار سخت، موادی مانند کاربید تنگستن یا الماس در بخش کاری سنبه به کار می روند.
سنبه، ابزاری ساده اما پرکاربرد
سنبه، ابزاری ساده اما بسیار پرکاربرد است که در صنایع مختلف مورد استفاده قرار می گیرد. با شناخت انواع آن و کاربردهای آن می توانید به بهترین نحو از این ابزار استفاده کنید.
مجموعه فولاد حامیران تأمین کننده انواع فولادهای آلیاژی و ابزار مورد استفاده در ساخت سنبه، از جمله فولاد SPK، MO40 و فولاد تندبر است. این مجموعه در کنار تأمین فولادهای تخصصی، محصولاتی مانند استیل، آهن آلات ساختمانی، تیغ و دستگاه اره نواری را نیز عرضه می کند و با ارائه خدمات مشاوره فنی و برش فلزات، صنعتگران و تولیدکنندگان را در فرایند تأمین و ثبت سفارش همراهی می کند.
