سند بلاست و شات بلاست دو روش پرکاربرد برای پاکسازی، زنگزدایی و آمادهسازی سطوح فلزی هستند. در این فرآیندها، مواد ساینده با سرعت زیاد به سطح قطعه برخورد میکنند و زنگزدگی، رنگ قدیمی، پوستههای اکسیدی و آلودگیهای سطحی را از بین میبرند. آمادهسازی صحیح سطح باعث افزایش چسبندگی رنگ و پوششهای محافظ و در نتیجه افزایش دوام قطعات فولادی میشود.
در پروژههای صنعتی، علاوه بر هزینه آمادهسازی سطح، عواملی مانند نوع گرید، ابعاد، وزن قطعه و قیمت روز فولاد نیز بر هزینه نهایی تأثیر دارند. سند بلاست یا شات بلاست قیمت پایه فولاد را تغییر نمیدهد، اما هزینه فرآوری و کیفیت سطح محصول نهایی را تحت تأثیر قرار میدهد.
سند بلاست چیست؟
سند بلاست یا سند پاشی فرایندی است که در آن مواد ساینده با استفاده از هوای فشرده و از طریق نازل روی سطح پرتاب میشوند. برخورد ذرات ساینده با سطح باعث جداشدن زنگ، رنگ، رسوبات و آلودگیهای چسبیده میشود.
با وجود آنکه این روش با نام ماسهپاشی نیز شناخته میشود، امروزه الزاماً از ماسه استفاده نمیشود. بسته به جنس قطعه و نتیجه مورد انتظار میتوان از گارنت، اکسید آلومینیوم، سربارههای صنعتی، مهره شیشهای و سایر مواد ساینده استفاده کرد.
سند بلاست فلز معمولاً پیش از رنگآمیزی، آبکاری، گالوانیزهکردن یا اجرای پوششهای ضدخوردگی انجام میشود. این فرایند علاوه بر تمیزکردن سطح، زبری کنترلشدهای ایجاد میکند که چسبندگی پوشش را افزایش میدهد.
کاربردهای سند بلاست
آمادهسازی سطح
مهمترین کاربرد سند بلاست، آمادهسازی سطح فلز پیش از رنگآمیزی و پوششدهی است. باقیماندن زنگ، پوسته نورد یا رنگ قبلی میتواند باعث کاهش چسبندگی پوشش جدید شود.
زنگزدایی فلزات
سند بلاست برای پاککردن زنگ از مخازن، لولهها، سازههای فولادی، ماشینآلات و قطعات صنعتی استفاده میشود. فشار هوا و نوع ساینده باید متناسب با ضخامت و جنس قطعه تنظیم شوند.
حذف رنگ قدیمی
در تعمیرات صنعتی میتوان پوششها و رنگهای فرسوده را با سند بلاست از سطح جدا کرد. پس از این مرحله، سطح برای اجرای رنگ یا پوشش جدید آماده میشود.
ایجاد طرح و بافت
از سند بلاست برای حککردن طرح، ایجاد سطح مات و تولید بافت روی شیشه، سنگ، فلز و برخی متریالهای دکوراتیو نیز استفاده میشود.
مزایا و معایب سند بلاست
از مهمترین مزایای سند بلاست میتوان به سرعت مناسب، قابلیت اجرا روی سطوح بزرگ، امکان استفاده در محل پروژه و توانایی پاکسازی قطعات دارای شکل پیچیده اشاره کرد.
در مقابل، تولید گردوغبار، مصرف مواد ساینده و نیاز به تجهیزات ایمنی از محدودیتهای این روش هستند. استفاده نادرست از فشار یا مواد ساینده نیز ممکن است به ورقهای نازک و سطوح حساس آسیب وارد کند.
شات بلاست چیست؟
شات بلاست روشی مکانیکی برای پاکسازی و آمادهسازی سطوح فلزی است. در این فرایند، ساچمه یا گریت فلزی با سرعت زیاد به سطح قطعه پرتاب میشود. در بیشتر دستگاههای شات بلاست صنعتی، توربینهای چرخان وظیفه پرتاب ساچمه را بر عهده دارند.
پس از برخورد ساچمه با سطح، زنگزدگی، پوستههای اکسیدی، ماسههای باقیمانده از ریختهگری و سایر آلودگیها جدا میشوند. ساچمههای سالم نیز جمعآوری، پاکسازی و مجدداً وارد چرخه دستگاه میشوند.
برخلاف تصور رایج، شات بلاست فقط برای قطعات کوچک کاربرد ندارد. دستگاههای شات بلاست عبوری میتوانند ورقهای فولادی، تیرآهن، پروفیل و قطعات بزرگ صنعتی را نیز پاکسازی کنند.
دستگاه شات بلاست چیست؟
دستگاه شات بلاست تجهیزی صنعتی است که قطعه درون آن قرار میگیرد یا از مسیر مشخصی عبور میکند. سپس ساچمههای فلزی با الگوی کنترلشده روی سطح پرتاب میشوند.
این دستگاهها معمولاً دارای توربین پرتاب، محفظه مقاوم در برابر سایش، سیستم جمعآوری ساچمه، غبارگیر و تجهیزات انتقال قطعه هستند. دستگاههای شات بلاست در مدلهای درامی، آویزی، تونلی و رولر کانوایر تولید میشوند.
کاربردهای شات بلاست
شات بلاست در صنایع ریختهگری، قطعهسازی، خودروسازی، سازههای فلزی و خطوط تولید فولاد کاربرد دارد. مهمترین موارد استفاده آن عبارتاند از:
- پاکسازی قطعات ریختهگری
- حذف پوستههای اکسیدی و زنگزدگی
- آمادهسازی ورق، تیرآهن و پروفیل
- تمیزکاری قطعات خودرو و ماشینآلات
- آمادهسازی سطح پیش از رنگ و پوشش
- پاککردن رسوبات و برادههای سطحی
مزایا و معایب شات بلاست
شات بلاست در خطوط صنعتی یکنواختی و سرعت بالایی دارد. قابلیت بازیافت ساچمه، کنترل بهتر گردوغبار و امکان تنظیم شدت پرتاب از دیگر مزایای آن هستند.
بااینحال، خرید و نگهداری دستگاه شات بلاست هزینهبر است. قطعات داخلی دستگاه نیز به دلیل برخورد مداوم ساچمه دچار سایش میشوند و به بازبینی و تعویض دورهای نیاز دارند.
تفاوت سند بلاست و شات بلاست
مهمترین تفاوت سند بلاست و شات بلاست در نوع ماده ساینده و روش پرتاب آن است. در سند بلاست معمولاً مواد ساینده با هوای فشرده از نازل خارج میشوند؛ اما در شات بلاست، ساچمههای فلزی اغلب توسط توربین به سطح برخورد میکنند.
| معیار مقایسه | سند بلاست | شات بلاست |
|---|---|---|
| ماده ساینده | گارنت، اکسید آلومینیوم و مواد ساینده مشابه | ساچمه یا گریت فلزی |
| روش پرتاب | پرتاب مواد ساینده با هوای فشرده | پرتاب ساچمه با توربین یا سیستم مکانیکی |
| محل اجرا | کارگاه یا محل اجرای پروژه | بیشتر درون دستگاه و خطوط صنعتی |
| کاربرد رایج | سازهها، مخازن، لولهها و سطوح پیچیده | ورق، تیرآهن، پروفیل و قطعات ریختهگری |
| امکان بازیافت ساینده | به نوع ماده ساینده و تجهیزات بستگی دارد | ساچمههای فلزی معمولاً قابل بازیافت هستند |
| یکنواختی سطح | بیشتر به مهارت اپراتور و نحوه اجرا وابسته است | در خطوط صنعتی معمولاً یکنواختتر است |
| میزان گردوغبار | معمولاً بیشتر و نیازمند تجهیزات حفاظتی است | در دستگاههای بسته و مجهز به غبارگیر قابل کنترلتر است |
| مناسب برای | سطوح بزرگ، قطعات ثابت و اجرای در محل | تولید انبوه و قطعات قابل انتقال به دستگاه |
میزان زبری سطح در هر دو روش به اندازه، شکل و سختی ماده ساینده، سرعت برخورد و مدت عملیات بستگی دارد. بنابراین نمیتوان گفت شات بلاست همیشه سطح صافتر یا سند بلاست همیشه سطح زبرتری ایجاد میکند.
سند بلاست بهتر است یا شات بلاست؟
سند بلاست برای قطعات ثابت، سازههای بزرگ، مخازن، لولهها و پروژههایی که در محل اجرا میشوند، انتخاب انعطافپذیرتری است. این روش همچنین برای سطوح پیچیده و نقاطی که امکان قرارگیری در دستگاه وجود ندارد مناسب است.
شات بلاست برای خطوط تولید، قطعات پرتعداد، ورقهای فولادی، تیرآهن، پروفیل و قطعات ریختگی گزینه مناسبتری محسوب میشود. این روش سرعت، یکنواختی و قابلیت بازیافت ساینده بیشتری دارد.
جمعبندی
سند بلاست و شات بلاست هر دو برای پاکسازی و آمادهسازی سطوح فلزی استفاده میشوند. سند بلاست بیشتر بر پایه هوای فشرده و مواد ساینده متنوع است، درحالیکه در شات بلاست معمولاً از ساچمههای فلزی و دستگاههای مکانیزه استفاده میشود.
انتخاب روش مناسب باید بر اساس ابعاد قطعه، میزان زنگزدگی، محل اجرا، تیراژ، کیفیت سطح مورد انتظار و نوع پوشش نهایی انجام شود. اجرای اصولی این فرایندها باعث افزایش چسبندگی رنگ، کاهش احتمال خوردگی و افزایش عمر مفید قطعات فولادی خواهد شد.
