اریفیس فلنج یا اوریفیس فلنج (Orifice Flange) نوعی فلنج دارای محل برداشت فشار است که در سامانههای اندازهگیری دبی مایعات و گازها به کار میرود. در این سامانه، یک صفحه سوراخدار بین دو فلنج قرار میگیرد. عبور سیال از دهانه صفحه، بین دو نقطه در دو طرف آن اختلاف فشار ایجاد میکند. این اختلاف فشار، همراه با مشخصات لوله و خواص سیال، مبنای محاسبه دبی است. دبی نشان میدهد در واحد زمان چه حجم یا چه جرمی از سیال از مقطع لوله عبور میکند.
اریفیس فلنج و تفاوت آن با صفحه اریفیس
صفحه اریفیس (Orifice Plate) قطعهای است که سطح عبور سیال را در مقطعی از خط محدود میکند. در نوع متداول، این صفحه به شکل دیسکی با سوراخ دایرهای در مرکز است و قطر سوراخ از قطر داخلی لوله کمتر است. در آرایش برداشت فشار از فلنج، هر فلنج امکان برداشت فشار از یکی از دو طرف صفحه را فراهم میکند. سمت ورود سیال به صفحه بالادست و سمت خروج آن پاییندست نام دارد.
این تفاوت هنگام خواندن فهرست تجهیزات اهمیت دارد. قطر دهانه را در مشخصات صفحه اریفیس و سایز اسمی و کلاس فشاری را در مشخصات فلنج پیدا میکنید. مشخصات ترانسمیتر نیز در مدارک ابزار دقیق ثبت میشوند. برای مثال، ممکن است در یک گزارش تعمیراتی فقط آمده باشد که «اریفیس تعویض شد». اگر تغییر مربوط به قطر دهانه باشد، گزارش درباره صفحه است. اگر قطعه تعویضشده محل برداشت فشار را در خود داشته باشد، موضوع به فلنج مربوط میشود. ذکر نام دقیق قطعه مشخص میکند کدام مدرک فنی باید بازبینی شود.

از اختلاف فشار تا محاسبه دبی
وقتی سیال از دهانه کوچکتر صفحه عبور میکند، سرعت آن در ناحیه عبور افزایش مییابد و فشار استاتیک تغییر میکند. ترانسمیتر، اختلاف فشار بین دو نقطه برداشت را اندازه میگیرد. در یک خط مشخص، با ثابت ماندن هندسه مجموعه و خواص سیال، افزایش دبی معمولاً با افزایش اختلاف فشار همراه است. برای تبدیل این داده به دبی، اطلاعاتی مانند قطر دهانه صفحه، قطر داخلی لوله و چگالی سیال در محاسبه به کار میروند.
فرض کنید دو خط اختلاف فشار یکسانی نشان میدهند، ولی قطر دهانه صفحه یا چگالی سیال در آنها متفاوت است. در این حالت، دبی دو خط میتواند متفاوت باشد. در گزارش دبی گاز، واحد و شرایط مبنای گزارش هم اهمیت دارند. برای نمونه، حجم یک مقدار مشخص گاز در فشار و دمای خط میتواند با حجم همان مقدار گاز در شرایط مرجع فرق داشته باشد. بنابراین، پیش از مقایسه دو عدد حجمی باید معلوم باشد هرکدام بر اساس کدام شرایط گزارش شدهاند.
دبی محاسبهشده میتواند ورودی یک حلقه کنترل باشد. برای مثال، اگر جریان ورودی یک واحد باید نزدیک مقدار معینی بماند، سامانه کنترل دبی گزارششده را با مقدار هدف مقایسه میکند. سپس به شیر کنترل فرمان میدهد تا میزان بازشدگی آن تغییر کند. در این آرایش، مجموعه اریفیس داده لازم برای تصمیمگیری را فراهم میکند و شیر، دبی خط را تنظیم میکند.

کاربرد فلنج اریفیس در خطوط صنعتی
در نفت و گاز، یکی از کاربردهای این مجموعه پایش دبی گاز در خطوط فرایندی است. برای مثال، در خط خوراک یک واحد میتوان روند دبی را در طول یک نوبت کاری ثبت کرد. دادههای ثبتشده نشان میدهند جریان خوراک چه زمانی تغییر کرده و آیا این تغییر با رویدادی مانند تغییر وضعیت بهرهبرداری واحد همزمان بوده است.
در پتروشیمی، محل سنجش به پرسشی بستگی دارد که بهرهبردار درباره فرایند دارد. فرض کنید جریان یک خط اصلی بین دو واحد تقسیم میشود. اندازهگیری پیش از انشعاب، دبی کل را نشان میدهد. اگر هدف بررسی سهم هر واحد از جریان باشد، داده دبی باید از شاخه مربوط به همان واحد به دست آید. این مثال نشان میدهد چرا محل نصب مجموعه در نقشه فرایند باید با هدف اندازهگیری هماهنگ باشد.
در تأسیسات آب، این روش میتواند برای سنجش دبی آب در یک خط لوله پر به کار رود. در یک تصفیهخانه، خط آب تصفیهشده و خط حامل سیال دارای مواد معلق شرایط یکسانی برای اندازهگیری ندارند. وجود مواد معلق از مواردی است که در ارزیابی مناسببودن روش برای خط دوم اهمیت پیدا میکند. جنس فلنج نیز با توجه به محیط تماس و احتمال خوردگی بررسی میشود، چون سازگاری قطعه با سیال بخشی از ارزیابی شرایط کار خط است.

اثر نصب اریفیس فلنج بر دقت اندازهگیری
محل برداشت فشار نسبت به صفحه بر اختلاف فشار ثبتشده اثر دارد. برای بررسی یک خط موجود، محل واقعی اتصالهای ابزار را با آرایشی که مبنای محاسبه بوده است تطبیق میدهند. برای مثال، اگر محاسبه بر اساس برداشت فشار از فلنج انجام شده باشد، بررسی نقشه و وضعیت نصب نشان میدهد آیا ابزار به نقاطی متصل است که در همان آرایش تعریف شدهاند.
آرایش لولهکشی در اطراف صفحه نیز در اندازهگیری اثر دارد. زانویی یا شیر در بالادست میتواند وضعیت جریان ورودی به صفحه را تغییر دهد. طول مستقیم موردنیاز در بالادست و پاییندست بر اساس چیدمان خط و الزامات مرجع اندازهگیری تعیین میشود. به همین دلیل، برای ارزیابی دو خط با سایز اسمی یکسان، باید موقعیت اتصالات و تجهیزات اطراف صفحه در هر خط جداگانه در نظر گرفته شود.
در زمان نگهداری، سابقه تعویض صفحه به تفسیر دادهها کمک میکند. فرض کنید بخشی از دادهها پیش از تعویض صفحه و بخشی پس از آن ثبت شدهاند. ثبت تاریخ تعویض و مشخصات صفحه جدید روشن میکند هر بازه به کدام وضعیت تجهیز مربوط بوده است. اگر تنظیمات محاسبه در زمان دیگری بهروز شده باشند، تطبیق تاریخ این دو تغییر کمک میکند بازهای را پیدا کنیم که دادههای آن به بررسی بیشتر نیاز دارند.

استانداردهای فلنج اریفیس و صفحه اریفیس
ASME B16.36 مشخصات فلنجهای دارای اتصال برداشت اختلاف فشار را پوشش میدهد. ردهبندی فشار و دما، مواد، ابعاد، تلرانسها، آزمون و نشانهگذاری فلنج در دامنه این استاندارد قرار دارند. برای مثال، در بررسی تناسب فلنج با شرایط کار خط، کلاس فشاری آن را در کنار جنس و دمای کار بررسی میکنند. محدوده دبی قابل اندازهگیری نیز در مدارک مجموعه اندازهگیری تعیین میشود.
ISO 5167-2 به هندسه صفحه اریفیس و شرایط نصب و بهرهبرداری آن برای محاسبه دبی میپردازد. یکی از شرایط کاربرد این روش، پر بودن لوله است، یعنی سیال تمام سطح مقطع داخلی لوله را اشغال کرده باشد. این بخش همراه با الزامات عمومی ISO 5167-1 به کار میرود و برداشت فشار از فلنج یکی از آرایشهای تحت پوشش آن است. نسبت قطر دهانه صفحه به قطر داخلی لوله نیز از مشخصاتی است که در بررسی هندسه مجموعه اهمیت دارد.
وقتی عدد دبی با انتظار بهرهبردار همخوانی ندارد، ابتدا مبنای اندازهگیری را با وضعیت واقعی خط تطبیق دهید. با این بررسی میتوان پیش از نسبتدادن اختلاف به تغییر فرایند، اعتبار داده ثبتشده را سنجید.









