خط ویژه
خــط ویــژه
021-63511

مردم دنیا معمولا حرف هم دیگر را متوجه نمی‌شوند. حتی اگر زبان هم را بلد باشند، باز هم زمینه‌های فرهنگی متفاوت است و جز در موارد معدود، هم دیگر را نمی‌فهمند. ولی زبان علم متفاوت است. استانداردهای مختلفی تعریف شده‌است که سبب شده ایرانی، ژاپنی، آمریکایی و بقیه‌ی مردم دنیا با یک ادبیات مشخص باهم صحبت کنند. برای نامگذاری فولاد هم استانداردهای مختلفی تعریف شده است. یکی از این استانداردها، استاندارد آلمانی DIN می‌باشد، که طبق آن برای نامگذاری هر فولاد از حروف و عدد استفاده شده‌است. این ترکیب بیانگر ترکیب شیمیایی و میزان استحکام کششی فولاد می‌باشد. در ادامه استانداردهای DIN به طور خلاصه بیان شده‌است.

نام گذاری فولادهای غیر آلیاژی

فولادهای غیر آلیاژی، فولادهایی هستند که یكسری عناصر خاص دارند و اندازه آنها از اندازه‌های اعلام شده زیر هیچوقت بالاتر نمی‌رود. این عناصر همراه از طریق ذوب مواد اولیه وارد فولاد می‌شوند.

P<0.09%

S<0.06%

Ti<0.1%

Si<0.5%

Mn<0.8%

Al<0.1%

این فولادهای غیر آلیاژی به دو قسمت تقسیم می‌شوند، این تقسیم بندی بر این اساس که آیا برای این فولاد عملیات حرارتی در نظر گرفته شده‌ یا نه، انجام می‌شود.

دسته اول: فولادهای انبوه كه با علامت St نشان داده می‌شود، بعد از آن عددی دو رقمی می‌آید كه حداقل استحكام كششی را نشان می‌دهد. این دسته برای عملیات حرارتی در نظر گرفته نشده‌اند.

دسته دوم: فولادهای مرغوبی هستند كه از این فولادها برای عملیات حرارتی استفاده می‌شود. مشخصه این فولادها حرف C است، كه بعد از حرف C درصد متوسط كربن به صورت صد برابر ارائه شده‌است.

برای جدا سازی فولاد های غیرآلیاژی و مشخص نمودن ویژگی خاص آن‌ها، بعد از علامت C حروف زیر با معانی معینی می آید:

f: فولاد سخت كاری شده شعله‌ای یا القایی، مثلاً Cf53

k: فولاد نجیب با مقدارپایین فسفر و گوگرد، مثلاً Ck15

m: فولاد نجیب با محدوده معینی از گوگرد- نه فقط حد مجاز بالا ، مثلاً Cm35

q: فولاد كربوره و بهسازی جهت كله زنی، Heading، سرد، مثلاً Cq35

گاهی اوقات بعد از عدد مشخصه مقدار كربن، حرف مشخصه زیر نیز می آید:

W: كیفیت فولاد ابزار، مثلاً C110W

W1: فولاد ابزار با كیفیت درجه اول، مثلاً C80W1

W2: فولاد ابزار با كیفیت درجه دوم، مثلاً C80W2

به عنوان مثال:

شماره استاندارد

علامت DIN

C%

Si%

Mn%

P%<

S%<

1.0601

C60

0.57-0.65

<0.4

0.6-0.9

0.045

0.045

1.1221

CK60

0.57-0.65

<0.4

0.6-0.9

0.035

0.030

در استاندارد آلمانی از حروف زیر جهت مشخص نمودن روش تولید استفاده می‌شود:

B: فولاد بسمر

E: فولاد الكتریكی

M: فولاد زیمنس

R: فولاد آرام

T: فولاد توماس

U: فولاد نا آرام

در استاندارد DIN گاهی اوقات بعد از تركیب شیمیایی، نوع عملیات انجام گرفته بر روی فولاد نیز بیان می‌گردد. به عنوان مثال اگر بر روی فولاد عملیات حرارتی‌ انجام شده باشد از حروف اختصاری زیر استفاده می‌شود:

V: برای فولاد عملیات حرارتی شده

N: برای فولاد نرماله شده

H: برای فولاد سخت شده

K: برای فولاد تغییر شكل سرد شده

پس به طور خلاصه می توان گفت ابتدا روش تولید، سپس آنالیز شیمیایی و بالاخره بعد از آن نوبت به نوع عملیات حرارتی انجام گرفته میرسد.

به عنوان مثال C35V70 فولادی است با 0.35% C كه عملیات حرارتی شده و استحكام كششی آن 700MPa می‌باشد.

نام گذاری فولادهای آلیاژی

نامگذاری فولادهای آلیاژی تنها براساس ترکیب شیمیایی آنها می‌باشد. این روش مشخصه‌ی دقیق فولاد را بیان می‌كند. علاوه براین، نامگذاری دقیق فولاد را در حالت بلوك خام ریخته گری ممکن می‌سازد. البته نمی‌توان به نوع فرآیند و عملیات حرارتی كه روی آن انجام می‌شود و یا خواص استحكامی آن پی برد.

نامگذاری كامل یک فولاد آلیاژی به ترتیب زیر است:

-         حروف شناسایی نوع ذوب ریزی

-         حروف شناسایی خواصی كه مشروط به فرآیند ذوب ریزی و عمل آوری آن است

-         عدد مشخصه كربن

-         علامت شیمیایی عناصر آلیاژی

-         عدد مشخصه افزوده‌های آلیاژی

-         رقم مشخصه محدوده‌های تضمینی

-         حروف مشخصه وضعیت عملیات حرارتی

-         عدد مشخصه استحكام كششی تضمینی و یا سایر خواص تعیین كننده

عدد مشخصه كربن

صد برابر مقدار كربن به عنوان عدد مشخصه كربن مطرح می‌گردد، جهت تمایز مارک‌های خیلی مشابه، درصورت نیاز مقدار آن به اندازه 1 واحد كم یا زیاد نشان داده می‌شود. در فولادهای آلیاژی به منظور خیلی كوتاه شدن، از علامت C صرف‌نظر می‌گردد. این علامت فقط در فولادهای غیرآلیاژی قبل از عدد مشخصه C قرار می‌گیرد. عدد مشخصه C همواره اول قرار دارد.

علامت شیمیایی عناصر آلیاژی

برای مشخص نمودن اجزا آلیاژی، اصولاً علائم شیمیایی به كار می‌رود. این علائم به ترتیب مقدار، بلافاصله بعد از عدد مشخص‌كننده كربن قرار می‌گیرند، در صورت یكسان بودن درصد، علائم به صورت الفبایی مرتب می‌شوند. بعد از این گروه علائم، اعداد مشخص‌كننده درصد عناصر آلیاژی به ترتیب علائم قرار می‌گیرند، در حقیقت گروه اعداد در كنار هم می‌آیند. به عنوان یك قاعده می‌توان گفت كه عناصر آلیاژی‌ای برای نامگذاری انتخاب می‌شوند كه برای تمایز فولاد از سایر فولادهای مشابه ضروری هستند.

اعداد مشخصه افزوده های آلیاژی و ضرایب آنها

مفهوم و هدف استفاده از ضرایب، كوچكتر كردن اعداد مشخصه تا حد ممكن می‌باشد (همچنین بدون اعشار). بدین ترتیب هر فولاد را می‌توان بسته به نوع و مقدار آلیاژ آن مرتب كرد.

نام گذاری فولادهای آلیاژی

 فولادهای كم آلیاژ

در این فولادها درصد عناصر آلیاژی كمتر از 5% وزنی می‌باشد، در اینجا استاندارد DIN به این صورت است كه به جای حروف C و یا St كه در فولادهای غیرآلیاژی كاربرد داشت از عددی كه صد برابر مقدار متوسط كربن را به درصد مشخص می‌كند استفاده می‌شود، سپس از علامت عناصر آلیاژی به ترتیب زیاد بودن آن عنصر استفاده می‌شود و همچنین ضرایب معینی برای نمودادن درصد عناصر آلیاژی انتخاب می‌گردد. به صورتی كه این ضرایب در مقدار درصد متوسط آن عنصر آلیاژی ضرب می‌شود.  بدین معنی كه بایستی عدد ذكر شده در نام آلیاژ را بر این ضرایب تقسیم نمود تا درصد عنصر مورد نظر در آلیاژ بدست آید.

این ضرایب برای عناصر مختلف به صورت زیر هستند:

ضریب عناصر آلیاژی
4 W, Si, Ni, Mn, Cr, Co
10 Ti, Mo, Al, V, Cu

100

N, C, S, P
 

به عنوان مثال 15Cr3 فولاد كم آلیاژی می‌باشد كه مقدار متوسط كربن آن 15% بوده و ضمناً عنصر آلیاژی كروم آن حدود 75% می‌باشد.  فولاد E36CrNiMo4V فولادی است كه روش تولید آن با استفاده از كوره ذوب الكتریكی بوده و تحت عملیات حرارتی قرار گرفته‌است و همچنین درصد كربن آن 36% و كروم آن 1% و مقادیری نیكل و مولیبدن دارد.

فولادهای پر آلیاژ

اندازه درصد عناصر آلیاژی در آنها بیش از 5% می‌باشد. برای نامگذاری این آلیاژها ابتدا از حرف X استفاده می‌شود و سپس درصد وزنی كربن را می‌آوریم و بعد از آن مانند فولادهای كم آلیاژ حرف اختصاری عناصر آلیاژی را به ترتیب از زیاد تا كم در فولاد می‌آوریم، با این تفاوت كه در اینجا كربن ضریب 100 و عناصر آلیاژی دیگر ضریب 1 را دارند، مانند X20CrMo13.

 حذف حرف مشخصه X

اگر عدد مشخصه مقدار كربن به دلیل عدم اهمیت حذف شود، به منظور كوتاه شدن مشخصه فولاد از نوشتن علامت X نیز صرفنظر می‌شود مانند NiCr20TiAl.

 سیستم نامگذاری فولادهای ریخته گری

برای نامگذاری فولادهای ریختگی، چدن‌های خاكستری و چدن‌های چكش‌خوار با علامت ریختگی G شروع می‌کنیم، سپس بعد از علامت خط تیره (-) مشخصه فولاد ذكر می‌شود مانند G-X7CrNiNb18 9 (C:0.07, Cr: 18, Ni: 9%, Nb).

علامت اختصاری فولادهای تند بر

علامت اختصاری فولادهای تندبر به این شکل تشكیل می‌شود كه بعد از علامت S فولادهای تندبر (S= Schnellarbeitsstahl) اعدادی نوشته می‌شود كه به ترتیب مقادیر عناصر آلیاژی تنگستن، مولیبدن، وانادیم و كبالت را بیان می‌كند، مانند فولاد S 6-5-2-5. اگر فولادی كبالت نداشته‌باشد چهارمین عدد حذف می‌گردد. 

امتیاز به این مطلب:
امتیاز: 2 از 5 - 6 رای

نظرات کاربران

بازگشت