آستنیت و مارتنزیت کردن

آستنیت و مارتنزیت کردن

عملیات آستنیت کردن (austenitization)، مرحله اول عملیات نرمالیزاسیون، بازپخت کامل و آبدهی مخصوص آلیاژهای آهنی بوده که در آن آلیاژ تا بالاتر از دمای تبدیل پایین (A1) گرم شده تا آستنیت شروع به تشکیل کند و اگر تا دمای بالاتر از دمای تبدیل بالا (A3) گرم شود تمام فولاد تبدیل به فاز آستنیت می شود.

آستنیت زایی یا آستنیته کردن فولاد برای یکنواخت کردن غلظت کربن در کریستال‌های آستنیت ضروری می‌باشد و به عنوان کلید کنترل سختی در سخت کردن فولاد معروف است. عمل آستنیتی کردن تابع درجه حرارت و زمان می‌باشد که عامل درجه حرارت در آن مهم‌تر از زمان است.

این بدان معناست که آهن یا آلیاژهای پایه آهن تا رسیدن به دمای تغییر ساختار کریستالی از فریت به آستنیت حرارت داده می شوند. در این دما ساختار کریستالی بازتر آستنیت قابلیت جذب کربن از کاربیدآهن در فولاد را دارد.

 

 

 

 

 

ساختار کریستال فریت آلفا و گاما
ساختار کریستال فریت آلفا و گاما

 

به صورت کلی میتوان گفت آستنیت محلول جامد کربن در آهن گاما است. در این فاز میزان حلالیت کربن خیلی بیشتر از فریت آلفا است. حلالیت کربن در آستنیت در دمای 1148 درجه سانتی گراد به حداکثر مقدار خود می‌رسد و سپس در 723 درجه سانتی گراد کاهش می یابد.

مانند فریت آلفا، اتم های کربن به صورت بین نشین، اما به میزان بیشتر در شبکه FCC حل می شوند. مبنای آبدهی فولادها همین اختلاف حلالیت کربن در آستنیت و فریت آلفا است.

 

ساختار فریت و آستنیت زیر میکروسکوپ
ساختار فریت و آستنیت زیر میکروسکوپ

 

افزودن عناصر آلیاژی خاصی ازجمله منگنز و نیکل باعث پایدار شدن ساختار آستنیت و آسانسازی عملیات حرارتی بر روی فولاد های آلیاژی می شود. در یک فولاد به شدت آستنیتی، مقدار بسیار بیشتری عناصر آلیاژی لازم است تا آستنیت در دمای اتاق پایدار شود.

از طرف دیگر، افزودن عناصری مانند سیلیکون، مولیبدن و کروم باعث ناپایدار شدن آستنیت می‌شود. آستنیت تنها در دما های بالاتر از۹۱۰ سانتی‌گراد پایدار می‌شود.

 

مارتنزیت (Martensite) چیست؟

مارتنزیت فازی است که با یک تبدیل بدون پراکندگی، و برشی آستنیت در فولادها شکل می‌گیرد و ساختار اصلی فولادهای سخت شده‌است. از آنجایی که مارتنزیت در شرایط تعادل شکل نمی‌گیرد، در نمودار آهن_کربن نیز نشان داده نمی‌شود.

به‌طور کلی برای ایجاد مارتنزیت باید یک خنک کاری سریع تا زیر دمای بحرانی پایین (A1) انجام شود. اگر فولاد تا زیر دمای A1 گرم شود، مارتنزیت در نهایت به فازهای سمنتیت و فریت تجزیه می‌شود.

 

مارتنزیت

 

دمای پایان مارتنزیت چیست؟

ساختار مکعبی درهم نفوذ کننده آستنیت در دماهای پایین، به طور خود به خودی به شکلی پیچیده‌تر مارتنزیت تبدیل می‌شود. به دمایی که در آن، تبدیل (استحاله) به طور کامل انجام بگیرد، دمای پایان مارتنزیت می‌گویند.

زمانی که آلیاژ، به طور کامل به مارتنزیت تبدیل شده باشد، در اثر حرارت، آستنیت با دمای آغاز آستنیت شروع به شکل‌گیری می‌کند و این فرآیند، تا رسیدن به دمای پایان آستنیت ادامه خواهد یافت.

فولادهای مارتنزیتی محصولی خاص هستند که برای تولید آن از عمليات حرارتی سرد کردن استفاده می ‌کنند. ساختار ظاهری آن حالت ریز و سوزنی شکل دارد. خواص ایجاد شده در مارتنزیت حاصل از فولاد با بقیه آلیاژها متفاوت است.

به لحاظ ساختاری زمانی که آستنیت سریعاً سرد می‌ شود، اتم ‌های کربن دیگر فرصتی برای خروج از ساختار پیدا نمی‌ کنند و در نتیجه بین فضاهای هشت ‌وجهی شبکه BCC محبوس خواهند شد.

در این شرایط شبکه BCC از یک وجه کشیده خواهد شد و شبکه بلوری جدید به وجود می ‌آید که به آن BCT میگویند. توجه داشته باشید که هر چه میزان درصد عنصر آلیاژی بیشتر باشد، بلور مارتنزیت نیز کشیده ‌تر می ‌شود.

مقالات بیشتر

error: Content is protected !!
اسکرول به بالا